Smartlappen schrijven deel 3

In deel 1 hebben wij een thema gekozen. Dat thema hebben wij nodig om het lied op te bouwen.
De kracht van de boodschap van jouw smartlap ligt in de woorden. Gebruik geen boeken- of ambtenarentaal.
We denken groots en dramatisch en hebben een boodschap voor het hele volk. Dus begrijpelijke taal. Denk maar aan de teksten van Annie M.G. Schmidt. Generaties zijn opgegroeid met haar boeken en liedteksten. Haar kracht zat, naast de plot, ook in de eenvoud.
Haar teksten hebben een ritme, een cadans. Lees voor jezelf maar eens hardop een liedtekst of gedicht van Annie. Dan herken je dat.
We gaan associëren met het thema. Gebruik hiervoor hulpmiddelen, zoals een woordenboek, synoniemenboek of andere bronnen. Meestal weet je meer dan je denkt maar twijfel je hieraan. Op internet vind je het gratis synoniemenboek: Synoniemen.net
We gaan nu met voorbeelden werken.
Bij het thema onbeantwoorde liefde komen zinnen in je op: ‘Hij/zij ziet mij niet staan’, ‘Waarom ik niet?’, ‘Ik ben toch ook leuk?’, ‘Ik slaap nog steeds alleen’, enz., enz.
Bij het thema jaloezie: ‘kijk haar nou’, ‘zij/hij wel, ik niet’,.
Nu gaan we bij onbeantwoorde liefde een aantal woorden bedenken met dezelfde betekenis.
Ik geef er een paar: smachten, hunkeren, verlangen, begeren, snakken en, nou vooruit, nog één: hongeren.
Deze zes woorden zijn niet willekeurig gekozen door mij. Liefde = twee lettergrepen dus het synoniem moet dat ook hebben.
Dat wordt dan: ik hunker, ik verlang, ik begeer, ik honger. Dan zie je dat smachten en snakken problemen kunnen geven. Ik smacht en ik snak. En dan zien wij gelijk een probleem dat in deel 7 verder wordt uitgewerkt. Er zijn tekstschrijvers en zangers die het geen probleem vinden om een woord van twee lettergrepen op drie noten te zetten maar dat doen wij niet.
Voor het gemak geef ik hiervan een voorbeeld:’ Een beetje verliefd’ (Hazes) staat op vijf noten. Dat is juist.
‘Mexico'(Zangeres zonder naam) staat op vier noten waardoor het ‘Me-he-xi-co’ wordt. Zonde.

Bij dit deel geef ik twee voorbeelden van een oorspronkelijk lied en mijn gebruik van de melodie voor een eigen tekst.

Voorbeeld 1. Paradiso
Paradiso, met je palmenstrand
ach, die tijd vergeet ik niet
Paradiso, met je palmenstrand
wat geluk was werd verdriet

en dat werd een onbeantwoorde liefde en overspel in een lesbische relatie:
Kleine lesbo, met je rooie haar
ach, jouw lijf vergeet ik niet
kleine lesbo, want je ging naar haar
jouw geluk werd mijn verdriet

Kortom, veel smart en drama in vier regels.
Voorbeeld 2: Op de grote, stille heide
Op de grote, stille heide
dwaalt de herder eenzaam rond
Wijl de witgewolde kudde
trouw bewaakt wordt door de hond
En al dwalend ginds en her
denkt de herder :Och hoe ver
hoe ver is mijn heide,
hoe ver is mijn heide, mijn heide!

wordt het drama van een transseksueel,
Op een kamer, driehoog achter
woont Pauline van der Plas
heeft geen vrienden, man of vrijer
zoekt gezelschap in haar glas
en zij droomt van die goeie ouwe tijd
toen een man, nu een omgebouwde meid
van Paul naar Pauline
zij kan er zo om grienen.
maar ’t is gebeurd
.

Dat is deel drie van de workshop. Als bonus een klein grapje, ter bemoediging voor jouw inspiratie en voor het weekeinde.

Over een relatie met een moederskindje:
Waarom liet je mij alleen?
Ik deed toch zo mijn best
Ik mocht betalen voor jouw steen
Je moeder kreeg de rest

Ik hoop dat je veel plezier hebt met bedenken, schrijven en zingen,

Tot deel 4.

 

Smartlappen schrijven deel 2.

Gisteren zijn wij begonnen met stap 1: het kiezen van een thema. In stap 3 gaan wij daarmee verder.
Nu gaan we een melodie kiezen. Waarom eerst een melodie in stap 2?
Met de melodie geef je al vorm aan het lied dat je wilt schrijven.
We kennen allemaal wel een aantal meezingers: smartlappen of levensliederen, kampvuurliedjes en noem verder maar op.
Heb je geen verzen of melodieën paraat dan kun je altijd terugvallen op cd’s.
Heel bruikbaar zijn: Vic van de Reijt’s Top 100 van Nederlandstalige singles
Vijf cd’s met liedjes die bijna iedereen kent.
En van Jacques Klöters, In die grote stad Zaltbommel, Liedjes van school, club en kamp.
Wanneer je zelf muziek kunt componeren is dat mooi meegenomen maar dat duurt te lang voor deze workshop.
En lekker vette meezingmelodieën zijn er genoeg.
Wij kiezen een melodie.
Deze:
ligt makkelijk in het gehoor ( o ja die ken ik).
is makkelijk mee te zingen.
heeft altijd een refrein en een aantal coupletten.
is eventueel met één instrument te begeleiden.

Voorbeelden van bekende meezingers/smartlappen zijn o.a. ‘De vlieger’ en ‘Een beetje verliefd’ van André Hazes, ‘Brandend Zand’ van Anneke Grönloh. Ik noem deze drie omdat op deze melodieën vrij makkelijk tekst te zetten is.
Het is handig als je een cd hebt of via een YouTube het liedje kunt afluisteren.

Voor stap 2 gebruik ik ‘Brandend Zand’ als voorbeeld,
Brandend zand is het refrein en er zijn twee coupletten.
We gaan de lettergrepen in het refrein en de coupletten tellen.
Voorbeeld voor de oefening
Refrein Brand-end zand en een ver-lo-ren land (= 9 lettergrepen)
en een le-ven vol ge-vaar (= 7 lettergrepen)
Brand-end zand, be-rooft je bij-na van’t ver-stand (=11 lettergrepen)
en dat al-les komt door haar (= 7 lettergrepen)

Couplet 1 Zwart-e Di-no, jij wou Ni-na (= 7 lettergrepen)
die met Roc-co was ver-loofd (=7 lettergrepen)
maar toen Roc-co werd ge-von-den (=8 lettergrepen)
werd jouw on-schuld niet ge-loofd (= 7 lettergrepen)

Hier zie je al thema’s tevoorschijn komen, liefde, vermeend overspel, dood.
Twee stappen hebben wij: thema en melodie. Ik heb er één gekozen voor de uitleg. Kies er zelf één die je vaak hoort en vanzelf meezingt.
Nog acht stappen te gaan.
In stap 3 gaan we aan het werk met het thema.
Veel plezier met jouw zoektocht.
Tot de volgende stap.

Smartlappen schrijven op bestaande melodieën, deel 1.

 

In mijn blog zal ik mij vooral richten op teksten ontwerpen en schrijven.

Je bent alleen en dat doet je verdriet?
je bent samen en dat is het ook niet?
Schrijf de kommer en kwel van je af in een lied
want niets werkt zo opluchtend voor liefdesverdriet

Eén van de leuke manieren om met taal te spelen is voor mij het schrijven van smartelijke liedjes, in de volksmond Smartlappen.
In het verleden heb ik zelf een aantal smartlappen geschreven en daar in besloten kring mee opgetreden.
Uit dat optreden kwam de vraag of ik dat ook op andere plekken wilde doen en wat dat kostte.
Ik vond mijzelf niet goed genoeg zingen om daarop in te gaan maar ik kon wel workshops aanbieden.
Een workshop Smartlappen schrijven.
Daarvoor heb ik een programma bedacht en ontwikkeld en ik ben daarmee aan de slag gegaan.
Voor dat workshopprogramma heb ik een 10-stappen plan ontwikkeld en bij elke stap hoort een thema, voorbeelden en uitleg.
In deze blog neem ik je stap voor stap mee door mijn programma. Ik hoop dat mijn passie voor teksten ook op jou overspringt.

Bij het schrijven van een smartlap, levenslied of hoe je het ook noemt, gaan we uit van een logische opbouw. Als je zelf muziek kunt componeren is dat mooi meegenomen maar voor mijn workshop gaan we bestaande melodieën gebruiken. Op die melodie bouwen we systematisch het lied op.

Stap 1
Kies een thema:
-een onbeantwoorde liefde
-in de steek gelaten
-een gebroken hart
-zij/hij is dood
-onbegrip en misverstand
-jaloezie
en elk thema waardoor jouw leven is overhoop gegooid door de ander.
Houd bij deze stap voor ogen: Het is altijd de schuld van de ander en jij hebt er last van.
Verzin een aantal thema’s en bedenk waarover jij het nodig eens moet hebben. En tegen wie.

Veel verzinplezier. De volgende keer gaan wij naar stap 2.